فاخره بهبهانی: دکتر فرزاد روشن ضمیر، متخصص تغذیه و رژیم درمانی در گفتگو با خبرانلاین میگوید: بالا بودن مزمن قند خون میتواند به سلولهای مغزی آسیب برساند و احتمال ابتلا به زوال عقل را حتی در افرادی که دیابت ندارند افزایش دهد. رعایت سبک زندگی سالم شامل تغذیه متعادل، کاهش مصرف شکر اضافه، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و مدیریت استرس از قویترین ابزارها برای حفاظت از ذهن در طول زمان است.
ارتباط قند خون با سلولهای مغزی
مغز عمدتاً برای تأمین انرژی خود به گلوکز وابسته است. وقتی قند خون پایدار باشد، مغز به طور مداوم سوخت کافی برای حافظه، یادگیری و تصمیم گیری دریافت میکند. اما نوسانات مکرر قند خون که اغلب در دیابت یا پیشدیابت رخ میدهد میتواند تعادل ظریف مغز را مختل کرده و به مرور زمان به سلولهای مغزی آسیب بزند. وقتی بدن نسبت به انسولین کمتر حساس میشود، ورود گلوکز به سلولهای مغزی دشوار شده و انرژی مغز کاهش یافته و ارتباط بین نورونها مختل میشود. همچنین قند خون بالا به طور مزمن باعث تحریک التهاب شده و به بافت مغز و رگهای خونی تامینکننده اکسیژن و مواد مغذی آسیب میزند. با افزایش غیرطبیعی و مداوم گلوکز در خون روند پیری مغز تسریع مییابد. قند خون بالا در رگهای کوچک مغز، قلب و کلیهها تاثیر منفی میگذارد و باعث کاهش جریان خون و اکسیژنرسانی به این اندامها میشود.
تأثیر دیابت نوع دو بر ریسک زوال عقل
زوال عقل مجموعهای از اختلالات شامل از دست دادن حافظه و اختلال در تفکر و حل مسئله است که زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار میدهد. بیماری آلزایمر شایعترین نوع زوال عقل است. افراد مبتلا به دیابت نوع دو در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به زوال عقل و آلزایمر هستند. انسولین نقش مهمیدر سیگنالدهی مغز دارد و کاهش اثر آن میتواند حافظه و پردازش شناختی را مختل کند. سطح بالای گلوکز و انسولین میتواند منجر به تجمع پلاک آمیلوئید شود که یکی از نشانههای بیماری آلزایمر است. عوارض دیابت مانند فشار خون بالا و بیماری قلبی نیز ریسک زوال عقل را افزایش داده و به کاهش عملکرد شناختی دامن میزند. مطالعهای در سال ۲۰۲۴ نشان داد افراد مبتلا به دیابت نوع دو بین ۵۰٪ تا ۷۵٪ ریسک بیشتری برای زوال عقل دارند. این یافتهها اهمیت غربالگری منظم، پیشگیری زودهنگام و مدیریت پایدار قند خون را تأکید میکنند.
راههایی برای تعادل قند خون و محافظت از مغز
حتی بدون دیابت، رژیم غذایی سرشار از شکر اضافه میتواند حافظه را تضعیف و یادگیری را کاهش و خطر افسردگی و کاهش توانایی شناختی را افزایش دهد. بنابراین نوشیدنیها و دسرهای شیرین را محدود کنید و به جای آن آب یا جایگزینهای بدون شکر مصرف کنید. کربوهیدراتهای کامل مانند غلات کامل، حبوبات، میوهها و سبزیجات حاوی فیبر که جذب گلوکز را کند میکنند، وارد برنامه غذایی تان کنید. کربوهیدراتها را با پروتئین یا چربیهای سالم ترکیب کنید تا قند خون ثابت بماند و انرژی، طولانیتر حفظ شود. برچسب مواد غذایی را دقیق بخوانید، زیرا شکر اضافه با نامهایی مانند ساکارز، شربت ذرت، شربت برنج یا شیره مخفی شده است.
حمایت از سلامت مغز با سبک زندگی سالم
هیچ ماده غذایی به تنهایی نمیتواند از زوال عقل جلوگیری کند، اما سبک زندگی متعادل میتواند ریسک آن را به طور چشمگیری کاهش دهد. برخی عادات مفید عبارتند از دنبال کردن رژیم غذایی مدیترانهای، DASH یا MIND که غنی از میوهها، آجیل، ماهی و روغن زیتون بوده و مواد مغذی ضدالتهاب و حمایتکننده قلب و مغز دارند. فعالیت بدنی منظم که حساسیت به انسولین را بهبود میبخشد و جریان خون به مغز را افزایش میدهد. اولویت دادن به خواب کافی و مدیریت استرس که هر دو بر تنظیم قند خون و سلامت شناختی تأثیر دارند و انجام چکاپهای منظم برای بررسی قند و فشار و کلسترول خون.
۴۷۲۳۲
